สรุปสาระสำคัญ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 และมีผลใช้บังคับตั้งแต่ 31 ตุลาคม 2569 โดยแก้ไขเพิ่มเติมประกาศฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567
- งาและผลิตภัณฑ์จากงาถูกเพิ่มเป็นสารก่อภูมิแพ้ ส่วนถั่วที่มีผลเปลือกแข็งของไม้ต้นระบุชื่อไว้ 9 ชนิด
- ซัลไฟต์และน้ำตาลแลคโตสถูกตัดออกจากรายการสารก่อภูมิแพ้ แต่ต้องแสดงคำเตือน “มีซัลไฟต์” (ตกค้างตั้งแต่ 10 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม) และ “มีน้ำตาลแลคโตส” แทน
- ผู้ผลิตและผู้นำเข้าเลือกใช้ฉลากดิจิทัลได้ แต่ข้อมูล 7 รายการยังต้องอยู่บนภาชนะบรรจุ และอาหาร 5 ประเภท เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและอาหารสำหรับทารก ต้องแสดงฉลากบนภาชนะบรรจุครบทุกรายการ
- ฉลากเดิมที่ถูกต้องตามประกาศฉบับที่ 450 ยังจำหน่ายต่อได้ไม่เกิน 2 ปีนับแต่วันที่ประกาศใช้บังคับ ยกเว้นอาหาร 9 ประเภทที่ต้องปฏิบัติตามทันที
1. ใครอยู่ในข่าย
| ผู้เกี่ยวข้อง | สิ่งที่เปลี่ยน |
|---|---|
| ผู้ผลิตและผู้นำเข้าอาหารในภาชนะบรรจุทุกราย | ต้องทบทวนข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร คำเตือน และการแสดงวัตถุเจือปนอาหารบนฉลาก |
| ผู้ผลิตที่จำหน่ายโดยตรงต่อผู้บริโภค รวมถึงขายออนไลน์ | อาหาร 9 ประเภทไม่ได้รับยกเว้นการแสดงฉลากอีกต่อไป ได้แก่ วัตถุเจือปนอาหาร อาหารสำหรับทารกและเด็กเล็ก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาหารที่เติมสารสกัด สารอาหาร หรือสารสังเคราะห์ อาหารที่มีประกาศกำหนดคำเตือนเฉพาะ และอาหารที่ต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดเฉพาะด้านวิธีการผลิต |
| ผู้ผลิตเพื่อส่งออก | ไม่ต้องแสดงประเทศผู้ผลิตบนฉลากอาหารที่ผลิตเพื่อส่งออกเท่านั้น |
| ผู้ที่ต้องการลดพื้นที่หรือวัสดุทำฉลาก | ใช้ฉลากดิจิทัลเป็นมาตรการทางเลือกได้ |
2. กติกาใหม่
| เรื่อง | ข้อกำหนดตั้งแต่ 31 ตุลาคม 2569 |
|---|---|
| รายการสารก่อภูมิแพ้ | ธัญพืชที่มีกลูเตน สัตว์น้ำที่มีเปลือกแข็ง ไข่ ปลา ถั่วลิสง ถั่วเหลือง นม ถั่วที่มีผลเปลือกแข็งของไม้ต้น หอยและหมึก และงา |
| ถั่วที่มีผลเปลือกแข็งของไม้ต้น | อัลมอนด์ เม็ดมะม่วงหิมพานต์ เฮเซลนัท พีแคน พิสตาชิโอ วอลนัท บราซิลนัท แมคคาเดเมีย และไพน์นัท |
| ซัลไฟต์และแลคโตส | ไม่เป็นสารก่อภูมิแพ้แล้ว แต่ต้องแสดงคำเตือน “มีซัลไฟต์” เมื่อตกค้างตั้งแต่ 10 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม (คำนวณในรูปซัลเฟอร์ไดออกไซด์) และ “มีน้ำตาลแลคโตส” |
| ข้อยกเว้นข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร | ไม่ต้องแสดงเมื่อมีการประเมินความเสี่ยงตามแนวทางของโคเด็กซ์ และปริมาณโปรตีนที่หลงเหลือเป็นไปตามที่โคเด็กซ์กำหนด |
| ฉลากดิจิทัล | ข้อมูลต้องครบถ้วน เข้าถึงได้ทุกเมื่อ และระบบต้องทำงานต่อเนื่อง โดย 7 รายการต้องอยู่บนภาชนะบรรจุ คือ ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร คำเตือน (ถ้ามี) และวันหมดอายุ |
| อาหารที่ใช้ฉลากดิจิทัลแทนไม่ได้ | อาหารสูตรสำหรับทารก อาหารสูตรต่อเนื่องและอาหารสูตรสำหรับเด็กเล็ก อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็ก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร |
| วัตถุเจือปนอาหาร | วัตถุเจือปนอาหารที่มีมากกว่าหนึ่งหน้าที่ให้แสดงหน้าที่หลักตามความจำเป็นของเทคโนโลยีการผลิต สารช่วยทำละลายหรือช่วยพา และก๊าซที่ช่วยในการเก็บรักษาอาหาร ไม่บังคับให้แสดง |
| ขนาดตัวอักษร | ข้อกำหนดขนาดตัวอักษรใช้กับข้อความภาษาไทยเท่านั้น |
3. สิ่งที่ต้องทำตอนนี้
- ตรวจสูตรและวัตถุดิบทุกรายการว่ามีงา หรือถั่วที่มีผลเปลือกแข็งของไม้ต้นทั้ง 9 ชนิดหรือไม่ รวมถึงโอกาสปนเปื้อนในสายการผลิต แล้วปรับข้อความ “ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: มี…” หรือ “อาจมี…”
- สินค้าที่เคยระบุซัลไฟต์หรือแลคโตสในข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร ให้ย้ายไปแสดงเป็นคำเตือนตามข้อความที่ประกาศกำหนด
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและอาหารอีก 8 ประเภทข้างต้น ต้องใช้ฉลากตามประกาศใหม่ตั้งแต่วันที่ประกาศมีผล ไม่มีระยะผ่อนผัน
- อาหารประเภทอื่นวางแผนเปลี่ยนฉลากให้เสร็จภายใน 2 ปี และนับสต็อกฉลากเดิมให้พอดีกับช่วงเวลานั้น
- หากจะใช้ฉลากดิจิทัล ให้ออกแบบฉลากบนภาชนะบรรจุให้มีครบ 7 รายการ และกำหนดผู้รับผิดชอบดูแลให้ลิงก์หรือรหัสคิวอาร์ใช้งานได้ตลอดอายุสินค้า
- ผู้นำเข้าควรแจ้งผู้ผลิตในต่างประเทศเรื่องรายการสารก่อภูมิแพ้ของไทยที่เปลี่ยนไป เพราะฉลากภาษาไทยเป็นความรับผิดชอบของผู้นำเข้า
4. บทลงโทษ
การแสดงฉลากไม่เป็นไปตามประกาศที่ออกตามมาตรา 6 (10) แห่งพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 มีโทษตามมาตรา 51 ปรับไม่เกิน 30,000 บาท กรณีฉลากมีข้อความเป็นเท็จหรือหลอกลวงให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ อาจเข้าข่ายความผิดอื่นตามพระราชบัญญัติเดียวกันซึ่งมีโทษหนักกว่า
ข้อสังเกตจากสำนักงาน
ประเด็นที่ผู้ประกอบการมักมองข้ามมีสามเรื่อง เรื่องแรก งาอยู่ในวัตถุดิบมากกว่าที่คิด เช่น น้ำมันงา ซอส น้ำสลัด ขนมอบ และเครื่องปรุงสำเร็จรูปที่ซื้อจากผู้ผลิตรายอื่น จึงต้องขอข้อมูลจากซัพพลายเออร์ทุกราย ไม่ใช่ตรวจเฉพาะสูตรของตัวเอง เรื่องที่สอง ระยะผ่อนผัน 2 ปีไม่ครอบคลุมผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและอาหารที่เติมสารสกัดหรือสารอาหาร ซึ่งเป็นกลุ่มสินค้านำเข้าที่พบบ่อยที่สุด ผู้นำเข้ากลุ่มนี้ต้องแก้ฉลากก่อนล็อตถัดไป เรื่องที่สาม ฉลากดิจิทัลไม่ได้ทำให้ฉลากบนภาชนะบรรจุสั้นลงมากนัก เพราะส่วนประกอบและข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหารยังต้องอยู่บนภาชนะ ประโยชน์จริงอยู่ที่ข้อมูลเสริม เช่น ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต วิธีใช้ และข้อมูลโภชนาการในกรณีที่กฎหมายเฉพาะอนุญาต
แหล่งที่มา
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2): ฉบับเต็ม (PDF กองอาหาร อย.) ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 143 ตอนพิเศษ 259 ง วันที่ 30 ตุลาคม 2569
- กองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา 2 พฤศจิกายน 2569: ประชาสัมพันธ์การบังคับใช้ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569
- กองอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา: สรุปสาระสำคัญของประกาศ (PDF)
คำถามที่พบบ่อย
ฉลากเดิมที่พิมพ์ไว้แล้วยังใช้ได้หรือไม่
ใช้ได้ไม่เกิน 2 ปีนับแต่วันที่ประกาศใช้บังคับ หากฉลากนั้นถูกต้องตามประกาศฉบับที่ 450 แต่ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและอาหารอีก 8 ประเภทที่ประกาศระบุไว้ต้องใช้ฉลากตามข้อกำหนดใหม่ทันที
ใช้รหัสคิวอาร์แทนฉลากบนซองได้ทั้งหมดหรือไม่
ไม่ได้ ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร คำเตือน และวันหมดอายุ ต้องอยู่บนภาชนะบรรจุ ส่วนอาหารสำหรับทารก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ต้องแสดงบนภาชนะบรรจุครบทุกรายการ
สินค้านำเข้าที่ฉลากต้นทางไม่ได้ระบุงาเป็นสารก่อภูมิแพ้ต้องทำอย่างไร
ผู้นำเข้าต้องจัดทำฉลากภาษาไทยให้ระบุงาตามรายการสารก่อภูมิแพ้ของไทย แม้ประเทศต้นทางจะไม่ได้กำหนดไว้ และควรขอข้อมูลส่วนประกอบกับการปนเปื้อนจากผู้ผลิตเป็นลายลักษณ์อักษร