สรุปสาระสำคัญ
- พระราชบัญญัติการอำนวยความสะดวกในการพิจารณาอนุญาตและการให้บริการแก่ประชาชน พ.ศ. 2569 ลงราชกิจจานุเบกษา 8 กรกฎาคม 2569 (เล่ม 143 ตอนที่ 38 ก) และยกเลิกพระราชบัญญัติฉบับปี 2558 กฎหมายใช้บังคับเมื่อพ้น 180 วันนับแต่วันประกาศ ซึ่งหน่วยงานของรัฐระบุว่าคือ 4 มกราคม 2570 ส่วนหมวด 1 บททั่วไป ใช้บังคับตั้งแต่วันประกาศแล้ว
- กฎหมายใช้กับการอนุญาต การจดทะเบียน และการแจ้งทุกประเภทที่ต้องยื่นคำขอต่อหน่วยงานของรัฐ (มาตรา 4) โดยมีข้อยกเว้นตามมาตรา 6 เช่น การพิจารณาคดีของศาล และกระบวนการยุติธรรมทางอาญา
- เมื่อคำขอและเอกสารครบตามคู่มือสำหรับประชาชนแล้ว เจ้าหน้าที่จะเรียกเอกสารเพิ่มอีกไม่ได้ และจะปฏิเสธคำขอเพราะเอกสารไม่ครบไม่ได้ (มาตรา 15) ผู้อนุญาตต้องพิจารณาให้เสร็จภายในเวลาที่ระบุในคู่มือ หากไม่เสร็จต้องแจ้งเหตุแห่งความล่าช้าทุก 15 วัน (มาตรา 18)
- ใบอนุญาตของกิจการที่ประกอบการต่อเนื่อง ต่ออายุได้ด้วยการชำระค่าธรรมเนียม แทนการยื่นคำขอ (มาตรา 20)
- ระบบอนุญาตโดยปริยาย ใบอนุญาตหลักและใบอนุญาตรอง และการขยายอายุใบอนุญาตเป็นไม่น้อยกว่า 5 ปี ยังไม่เกิดขึ้นเองในวันที่ 4 มกราคม 2570 ทั้งสามเรื่องต้องมีพระราชกฤษฎีการะบุชื่อใบอนุญาตก่อน (มาตรา 19 มาตรา 21 และมาตรา 22)
1. กฎหมายกำหนดอะไร
| เรื่อง | สาระตามกฎหมาย | มาตรา |
|---|---|---|
| คู่มือสำหรับประชาชน | ต้องระบุหลักเกณฑ์ ค่าธรรมเนียม ขั้นตอน ระยะเวลา รายการเอกสาร และแนวทางการใช้ดุลพินิจ และต้องเปิดให้ยื่นทางอิเล็กทรอนิกส์ได้ | 14 |
| การตรวจคำขอ | ตรวจและแจ้งผลทันที คำขอทางอิเล็กทรอนิกส์ต้องตรวจให้เสร็จภายในวันทำการถัดไป เมื่อครบแล้วเรียกเอกสารเพิ่มไม่ได้ | 15 และ 16 |
| ระยะเวลาพิจารณา | ต้องเสร็จภายในเวลาตามคู่มือ และแจ้งผลภายใน 7 วัน หากล่าช้าต้องแจ้งเหตุทุก 15 วัน | 18 |
| การต่ออายุใบอนุญาต | ชำระค่าธรรมเนียมแทนการยื่นคำขอได้ หากกฎหมายเฉพาะไม่ได้กำหนดค่าธรรมเนียมต่ออายุ เมื่อยื่นคำขอต่ออายุแล้วประกอบกิจการต่อได้จนกว่าจะมีคำสั่งไม่ต่ออายุ | 20 |
| เอกสารที่รัฐมีอยู่แล้ว | กฎต้องไม่กำหนดให้ยื่นเอกสารที่หน่วยงานนั้นออกเองหรือมีอยู่แล้ว | 11 |
| การเปลี่ยนหลักเกณฑ์ | หลักเกณฑ์ใหม่ไม่ใช้กับคำขอที่ยื่นไว้โดยชอบก่อนแล้ว เว้นแต่กฎหมายบัญญัติเป็นอย่างอื่น | 12 |
| ภาษา | หน่วยงานอาจจัดทำแบบคำขอ ใบอนุญาต และคู่มือเป็นภาษาอังกฤษ และให้กรอกเป็นภาษาอังกฤษได้ | 36 |
2. เรื่องใดใช้บังคับเมื่อใด
| เรื่อง | เริ่มใช้เมื่อใด |
|---|---|
| หมวด 1 บททั่วไป (มาตรา 8 ถึงมาตรา 13) | 8 กรกฎาคม 2569 |
| บทบัญญัติส่วนที่เหลือ | 4 มกราคม 2570 |
| ระบบอนุญาตโดยปริยาย (มาตรา 19) | เมื่อมีพระราชกฤษฎีกากำหนดกิจการและชื่อใบอนุญาต |
| ใบอนุญาตหลักและใบอนุญาตรอง (มาตรา 21) | เมื่อมีพระราชกฤษฎีกา |
| ขยายอายุใบอนุญาตเป็นไม่น้อยกว่า 5 ปี (มาตรา 22) | เมื่อมีพระราชกฤษฎีกา |
| หลักเกณฑ์การต่ออายุด้วยการชำระค่าธรรมเนียม | ตามกฎกระทรวง ระหว่างนี้พระราชกฤษฎีกาตามกฎหมายปี 2558 ยังใช้ได้ต่อไป (มาตรา 39) |
| ช่องทางพิเศษแบบเร่งด่วน (มาตรา 35) | ตามกฎกระทรวง ช่องทางที่มีอยู่เดิมใช้ต่อได้ (มาตรา 40) |
3. สิ่งที่ควรทำตอนนี้
- จัดทำทะเบียนใบอนุญาตของบริษัท ระบุกฎหมายแม่บท วันหมดอายุ และวิธีต่ออายุของแต่ละใบ
- ดาวน์โหลดคู่มือสำหรับประชาชนฉบับล่าสุดของแต่ละใบอนุญาต และจดระยะเวลาพิจารณาที่ระบุไว้
- ยื่นคำขอให้ครบตามคู่มือ และเก็บบันทึกความครบถ้วนหรือบันทึกข้อบกพร่องที่เจ้าหน้าที่ลงนามไว้เป็นหลักฐาน
- ลงวันครบกำหนดพิจารณาในปฏิทิน หากเลยกำหนดให้ขอหนังสือแจ้งเหตุแห่งความล่าช้า
- อย่าเริ่มประกอบกิจการโดยอ้างว่าได้รับอนุญาตโดยปริยาย เว้นแต่ตรวจแล้วว่ามีพระราชกฤษฎีกาครอบคลุมใบอนุญาตนั้น
4. ข้อที่กฎหมายยังไม่ได้ระบุ
กฎหมายไม่ได้ระบุว่าใบอนุญาตใดจะใช้ระบบอนุญาตโดยปริยาย ผู้เขียนไม่พบข้อมูลยืนยันว่ามีการตราพระราชกฤษฎีกาตามมาตรา 19 มาตรา 21 หรือมาตรา 22 แล้วในขณะเขียนบทความนี้ กฎกระทรวงว่าด้วยการต่ออายุและช่องทางพิเศษยังต้องติดตาม ศูนย์รับคำขอกลางตามมาตรา 30 ต้องรอคณะรัฐมนตรีจัดตั้ง และการอนุญาตตามกฎหมายสิ่งแวดล้อมบางส่วนอาจได้รับยกเว้นตามที่คณะกรรมการพัฒนาระบบราชการกำหนด (มาตรา 6)
ข้อสังเกตจากทนายความ
จากการยื่นขอและต่ออายุใบอนุญาตให้บริษัทต่างชาติ มีสามเรื่องที่ควรใช้ให้เป็นประโยชน์ เรื่องแรกคือบันทึกตามมาตรา 15 เมื่อเจ้าหน้าที่บันทึกว่าคำขอครบถ้วนแล้ว หน่วยงานจะย้อนมาขอเอกสารเพิ่มไม่ได้ บริษัทจึงควรขอสำเนาบันทึกนั้นทุกครั้ง เรื่องที่สองคือมาตรา 12 หากหน่วยงานเปลี่ยนหลักเกณฑ์ระหว่างพิจารณา คำขอที่ยื่นไว้ก่อนยังพิจารณาตามหลักเกณฑ์เดิม วันที่ยื่นจึงมีความสำคัญ เรื่องที่สามคือความคาดหวัง บทบัญญัติที่คนสนใจมากที่สุด คืออนุญาตโดยปริยาย ยังใช้ไม่ได้จนกว่าจะมีพระราชกฤษฎีกา บริษัทที่วางแผนเปิดโรงงานหรือสาขาในปี 2570 จึงยังควรเผื่อเวลาตามคู่มือฉบับปัจจุบัน
แหล่งข้อมูล
- ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 143 ตอนที่ 38 ก วันที่ 8 กรกฎาคม 2569: พระราชบัญญัติการอำนวยความสะดวกในการพิจารณาอนุญาตและการให้บริการแก่ประชาชน พ.ศ. 2569 (PDF)
- สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ 10 กันยายน 2569: ปรมาณูเพื่อสันติ เตรียมความพร้อมบุคลากร รับ พ.ร.บ.อำนวยความสะดวกฯ พ.ศ. 2569 ยกระดับการให้บริการประชาชน
- Thai PBS Policy Watch 10 กรกฎาคม 2569: พ.ร.บ.อำนวยความสะดวกฯมีผลแล้ว ลด”ขั้นตอน-ดุลพินิจรัฐ” เริ่มใช้ต้นปี 70
คำถามที่พบบ่อย
กฎหมายนี้เริ่มใช้เมื่อใด
กฎหมายลงราชกิจจานุเบกษา 8 กรกฎาคม 2569 และใช้บังคับเมื่อพ้น 180 วัน ซึ่งหน่วยงานของรัฐระบุว่าคือ 4 มกราคม 2570 ส่วนหมวด 1 บททั่วไป และมาตรา 38 วรรคสอง ใช้บังคับตั้งแต่วันประกาศ
ถ้าหน่วยงานพิจารณาไม่ทันเวลา ถือว่าได้รับอนุญาตเลยหรือไม่
ยังไม่ใช่ทุกกรณี ระบบอนุญาตโดยปริยายใช้เฉพาะกิจการและใบอนุญาตที่พระราชกฤษฎีกากำหนด และต้องเป็นกิจการที่ไม่มีความเสี่ยงสูง สำหรับใบอนุญาตอื่น ผู้อนุญาตมีหน้าที่แจ้งเหตุแห่งความล่าช้าทุก 15 วัน
ต่ออายุใบอนุญาตยังต้องยื่นคำขอหรือไม่
ขึ้นกับใบอนุญาต กิจการที่ประกอบการต่อเนื่องชำระค่าธรรมเนียมต่ออายุแทนการยื่นคำขอได้ แต่กิจการที่มีความเสี่ยงสูงอาจถูกยกเว้นโดยกฎกระทรวง และไม่ใช้กับการขออนุญาตเป็นรายครั้ง